460 بررسي انواع سازماندهي از ديدگاه مديريت و جايگاه آموزش عالي در آن 17 صفحه فایل ورد

الف مباني طبقه بندي وظايف

گروه بندي فعاليت ها و افراد در ادارات، توسعه و گسترش سازمانها را به طور نامحدود امكان‌پذير كرده است. اما ادارات با توجه به الگوي اساسي كه براي گروه بندي فعاليت هاي آنها به كار مي رود با هم تفاوت دارند كه در اين جا ماهيت الگوها را بررسي مي‌كنيم:

قبل از هر چيز، بايد تأكيد كرد كه در سازماندهي هيچ طريقي به عنوان بهترين راه وجود ندارد كه در تمام سازمانها يا موقعيت هاي عملي باشد. الگويي كه براي سازماندهي به كار مي رود به موقعيت ها و هم چنين به اعتقادات مديران بستگي دارد كه تصور مي‌كنند الگوي خاصي در وضعيت يا موقعيت معيني، آنها را ياري خواهد داد.

طرح كلاسيك سازماندهي از زماني كه مديريت به عنوان يك رشته در دانشگاه ها مورد توجه واقع داشته وجود داشته است و دانشمندان چون «هانري فايول» «فردريك تيلور»، «ليندال ارويك» و «ماكس وبر» از آن هواداري كرده اند. طرح كلاسيك عبارت است از يك ساخت سازماني داراي نظام سلسله مراتب رئيس و مرئوسي به شكل هرم كه در واقع سيستم پيچيده اي از مكانيزمهاي مختلف،‌ قوانين، مقررات و روشها است. اين سيستم ماهيتاً داراي نظم و انضباط است و مسئوليت‌هاي افراد بر حسب مقامشان در سلسله مراتب سازماني معين شده است.

اين نگرش مكانيكي است به سازماندهي، به اين سبب كه جنبه هاي انساني را ناديده مي گيرد، به وسيلة دانشمندان علوم رفتاري مورد انتقاد قرار گرفته است. هواداران اين طرز فكر باشد «التون ماير» و «ماري پاركر فالت» «چستر بارنارد» و «داگلاس مك گريكور» توصيه مي‌كنند كه بايد بر سلسله مراتب تأكيد كمتري گذاشته شود و توجه بيشتري به اشتراك مساعي مسئولين سطوح پايين سازماني در فرآيند تصميم گيري معطوف شود.

در سالهاي اخير، نوع جديدي از سازماندهي موردنظر قرار گرفته است كه در آن حداقل، تقسيم وظايف به طور رسمي ديده مي‎شود و پيشتر ماهيت غيررسمي دارد اين نوع سازماندهي به عنوان «ساخت ارگانيك» شناخته شده است. وبر بر سلسله مراتب كمتر تأكيد مي‌كند و مشكل گشايي را مورد توجه قرار مي‎دهد. در حالي كه ساخت «بوروكراتيك»، كلاسيك ممكن است در شرايط ثبات مناسب باشد ساخت «ارگانيك» در هنگام رويارويي با تغييرات محيطي و تكنولوژيكي و حالات پويايي معقول به نظر مي رسد. ويژگيهاي اساسي ساخت سازمان «ارگانيكي» عبارتند از:

وجود اختيارات غيرمتمركز

قوانين و مقررات كمتر

غيررسمي بودن تعاريف مشاغل

تأكيد پيشتر روي قابليت انعطاف

تطبيق با محيط

شبكة ارتباطات شخصي و غيررسمي

و هم چنين توجه پيشتر به خود كنترلي به جاي اعمال كنترل از طريق سلسله مراتب.

در هر حال مديران با توجه به شرايط و عوامل مختلف و بنا به اعتقادات و ارزشهاي شخصي، از چارچوب سازماني متفاوت براي رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده استفاده مي‌كنند.

نمودار سازماني

سلسله مراتب سازماني به صورت رسمي توسط نموداري مشخص مي گردد كه هم واحدهاي تابعه سازمان را نشان نمي دهد و هم خطوط و مجاري ارتباطات و مسئوليت را تعبير مي نمايد.

انواع سازماندهي

سازماندهي بر مبناي تعداد

طبقه بندي وظايف بر مبناي تعداد روش مهمي بود كه در عشاير و قبايل و ارتش ها به كار مي رفت. با وجود  اين كه به سرعت از موارد استفاده اين روش كاسته شده است، هنوز هم كاربردهاي خاصي دارد. در اين نوع سازماندهي اشخاصي كه وظايف يكساني را انجام مي دهند، زيرنظر يك مدير انجام وظيفه مي‌كنند و اين كه افراد چه كاري بايد انجام دهند و با چه وسيله اي كار كنند اهميت ندارد و اهميت آن صرفاً در تعداد افرادي است كه زير نظر يك فرمانده مشغول كارند. اهميت اين روش در طول قرون گذشته كاهش يافته است. يكي از دلايل كم شدن اهميت آن توسعه تكنولوژي و به تبع آن نياز به تخصص و مهارتهاي گوناگون است. دليل دوم اين كه گروههاي تشكيل شده از پرسنل متخصص، غالباً كارآمدتر از آنهايي هستند كه بر مبناي تعداد، سازمان داده شده اند. بالاخره سازماندهي بر حسب تعداد، فقط در پايين ترين سطوح سازماني كاربرد دارد.

سازماندهي بر حسب زمان

يكي از قديمي ترين صورتهاي سازماندهي، گروه بندي فعاليت ها بر حسب زمان است كه در سطوح پايين سازمان به كار مي رود. استفاده از نوبت كاري در بسياري از مؤسسات به دلايل اقتصادي، فني و غيره در مواردي كه روزهاي كار معمولي كافي نيست. نمونه