مقاله اعتبار نيت قربت در وقف

*مقاله اعتبار نيت قربت در وقف*

تعداد صفحات: 7

فرمت فایل: word

يكي از مسائلي كه در فقه در كتاب وقف از آن بحث مي شود، اين مسئله است كه آيا نيت قربت و قصد تقرب در وقف معتبر به اين نحو كه بر سبيل منع خلويا از شرايط صحت وقف و يا از اجزاء و مقدمات آن باشد, يا اينكه به هيچ نحوي اعتبار ندارد و مجرد تحبيس عين و تسبيل ثمره, بدون قصد قربت در وجود و صحت و نفوذ آن كافي است و حتي اگر به قصد ريا و دواعي غير قربي واقع شود, صحيح و نافذ است؟

در اينجا پس از ذكر دو مقدمه, بطور فشرده و مختصر مسئله را از نظر اقوال يا وجوهي كه در آن محتمل است, با ادلهء هر نظر مطرح مي نمائيم؛ انشاءالله تعالي.

مقدمه اول اين است كه اگر اعتبار قصد قربت را در وقف به عنوان مقوم فرض كنيم, فرع اين است كه اعتبار عرفي آن در صورتيكه آن را از مخترعات شرعيه ندانيم, اعتبار صدقه و عمل و كاري باشد كه به داعي خير و نفع ديگران و بشردوستي و رحم و بالاتر از همه في اللهو براي تقرب الي الله و احسان به خلق الله انجام مي شود؛ به اين معني كه در مفهوم آن اين جهت ماخوذ و بدون اينكه داعي اين عناوين عالي انساني باشد, وقف محقق نشود ترتب آثاري كه عرفاً بر وقف مرتب است, نباشد.

و بالجمله گفته شود كه حبس عين و تسبيل ثمره تنها محقق وقف نيست؛ چنانچه خم شدن تا حد ركوع بدون قصد تعظيم, تعظيم نيست و لذا عرف وقف بر نفس را اعتبار نمي نمايد. همچنين وقف بر اموري را كه با دواعي مذكوره منافات داشته باشد وقف نمي شناسد و بلكه اگر نفس آن امور هم منافات با دواعي گفته شده نداشته باشد ولي به دواعي مضادبا آن دواعي وقف شود, عرفاً وقف شمورده نمي شود, و اين وجه بعيد به نظر نمي رسد؛ زيرا برنامه حبس امول و بلكه حبس فرزندان في سبيل الله و به دواعي حبّ به خير و بشر دوستانه, قبل از اسلام هم بوده و در لسان شارع مقدس اسلام گاه از آن تعبير به صدقه و گاه تعبير به وقف شده است.

و اگر به عنوان شرط صحت آن را معتبر بدانيم, بايد بگوئيم وقف همان مجرد حبس عين و تسبيل ثمره است؛ اما شرط صحت و ترتب آثار بر آن قصد قربت است كه بنابر فرض اول با عدم قصد قربت اصلاً وقف و حبس عين و تسبيل منافع محقق نمي شود؛ چنانچه با خم شدن تا حد ركوع و قيام و بدون قصد ادب و احترام, تعظيم حاصل نمي گردد, و بنابر وجه دوم وقف حاصل شده اما چون قصد قربت شرط نفوذ آن است و در ترتب آثار بر آن دخالت دارد, صحيح واقع نشده است؛ مثل همان ركوع كه به قصد تعظيم, تعظيم است اما صحت آن مشروط بر شرايطي است كه تا محقق نشود, اين تعظيم را موثر در آنچه مقصود از انجام آن است نمي نمايد؛ به عبارت ديگر شرايط تعظيم خاص و وقف خاص را منشاء آثار مي سازد.