راهبرد کلان ایران

راهبرد کلان ایران: یک تاریخ سیاسی

13صفحه pdf

نوشته‌ی ولی نصر

ایران در طول تاریخ معاصر خود همواره به دنبال راهبرد کلانی برای بقا بوده است. از دوران صفویان که هویت شیعی را پایه‌گذاری کردند تا انقلاب مشروطه و تصویب نخستین قانون اساسی منطقه، همواره دغدغه استقلال و امنیت وجود داشته است. با کودتای ۱۹۵۳ علیه دکتر مصدق و بازگشت شاه، بی‌اعتمادی به قدرت‌های خارجی ریشه‌دار شد. این تجربه در نهایت به انقلاب ۱۹۷۹ و تشکیل جمهوری اسلامی تحت رهبری خمینی انجامید.

پس از بحران گروگان‌گیری، سیاست دفاع مقدس در جریان جنگ ایران و عراق شکل گرفت و سپس در قالب دفاع پیش‌دستانه ادامه یافت؛ یعنی گسترش نفوذ از طریق گروه‌هایی مانند حزب‌الله در لبنان، حضور در سوریه، مبارزه با داعش، و حتی همکاری تاکتیکی با روسیه. ایران همچنین با حمایت از نیروهای نیابتی در یمن و حوثی‌ها عمق راهبردی خود را افزایش داد.

این سیاست‌ها اگرچه قدرت منطقه‌ای ایران را بالا برد، اما هزینه‌های سنگینی مانند تحریم‌ها، انزوای بین‌المللی، و شکاف داخلی داشت. اعتراضاتی نظیر جنبش سبز در ۲۰۰۹ و اعتراضات ۲۰۲۲ پس از مرگ مهسا امینی، نشان‌دهنده‌ی نارضایتی از هزینه‌های بی‌پایان مقاومت بودند. با این حال، رهبران ایران همچنان بر این مسیر تأکید دارند، هرچند ورود افرادی مانند مسعود پزشکیان به عرصه سیاست نشانه‌هایی از جستجوی راهی تازه است.