173 وظایف و استقلال بانک مرکزي در ايران 13 صفحه فایل ورد

در عصر حاضر نقش بانک هاي مرکزي در امور اقتصادي در داخل و خارج کشور از اهميت ويژه اي برخوردار است .اهميت مذکور به طور مستقيم مربوط به نقش فزاينده پول ملي و ارزش برابري آن با پول خارجي و پيگيري هدف ثبات قيمت ها است مه اسباب تکامل چشمگير بانک هاي مرکزي را فراهم کرده است.

شکل‌گيري بانک مرکزي به قرن 17 ميلادي مربوط مي‌شود‌‌. نخستين بانک مرکزي دنيا، ريکز بانک سوئد بود که سال 1656 ميلادي تاسيس شد و در سال 1668 به عنوان بانک دولتي و ملي سوئد درآمد‌‌. بانک انگلستان نيز که سال 1694 تاسيس شد در زمرهء قديمي‌ترين بانک‌هاي مرکزي دنيا به شمار مي‌رود‌‌. بانک انگلستان در مقابل اجازهء انتشار اسکناس، استقراض دولت را تامين مي‌‌کرد‌‌. به تدريج ذخاير کشور انگلستان به بانک سپرده شد و در نيمهء دوم قرن نوزدهم، بانک انگلستان به صورت بانک تنظيم‌کنندهء اعتبارات و آخرين وام‌دهنده درآمد‌‌. بانک فرانسه نيز سال 1800 به وجود آمد و به تدريج به عنوان بانک عامل دولت و ناشر اسکناس و همچنين نگهدارندهء ذخاير و آخرين اعطاکنندهء وام درآمد‌‌. بانک هلند سال 1814، بانک اتريش 1817، بانک کپنهاگ (دانمارک) 1818، بانک بلژيک 1850، بانک اسپانيا 1856، بانک روسيه1860، بانک رايش آلمان 1875 و بانک ژاپن 1882 تاسيس شدند‌‌. تاسيس بانک مرکزي در ايران نيز به سال 1339 هجري شمسي باز مي‌گردد‌‌. به اين ترتيب ملاحظه مي‌شود که بانک‌هاي بسياري در خلال قرن نوزدهم به وجود آمدند که به تدريج انحصار نشر اسکناس را بر عهده گرفتند‌‌. با اين وجود ضرورت ايجاد بانک مرکزي از اوايل قرن بيستم براي همهء کشورها احساس شد و بسياري از کشورها در نيمهء اول قرن بيستم به ايجاد بانک مرکزي اقدام کردند‌‌.    

وظايف بانک مرکزي

   بانک‌هاي مرکزي در آغاز با نشر اسکناس‌هاي معتبر و جلب اعتماد مردم، انحصار نشر اسکناس را به خود اختصاص دادند و سپس ضمن انجام امور مالي دولت و خزانه‌داري، امين بانک‌هاي ديگر شدند و با نگهداري ذخاير آن‌ها سرانجام به عنوان آخرين اعتبار دهنده درآمدند‌‌. بر اين اساس وظايف بانک مرکزي قبل از دههء 1950 را به شرح زيرتعريف مي‌کنند : 

1 بانک ناشر اسکناس که به طور انحصاري نشر اسکناس را به خود اختصاص مي‌دهد‌.    

2 بانک تنزيل‌کننده، به معني تنزيل اسناد بانک‌هاي تجاري‌.    

3 بانک نگهدارندهء ذخاير طلاي بانک‌ها‌.    

4 بانک تنظيم‌کننده و کنترل‌کنندهء بازار پول داخلي‌.    

5 بانک عامل دولت‌.    

6 بانک هدايت‌کنندهء اعتبارات، کنترل‌کنندهء بحران پولي، قيمت‌هاي داخلي و ارزش برابري پول‌.    

   با توجه به تحولات اقتصادي که در دهه‌هاي اخير به وجود آمده است، وظايف بانک مرکزي از يک رشته وظايف مکانيکي بانکداري به نقشي حساس و اثرگذار در اقتصاد تبديل شده است‌‌. به طور کلي در تعاريف جديدتر، وظايف بانک مرکزي در سه مورد زير خلاصه مي‌شوند : 

1 ايجاد تعادل پولي:   ايجاد تعادل ميان عرضه و تقاضاي پول به گونه‌اي که ثبات منطقي براي ارزش پول ايجاد شود‌.    

2 تحکيم و ارتقاي خارجي: ايجاد شرايط لازم براي تعادل تراز پرداخت‌ها، به شکلي که قدرت خريد پول يا ارزش برابري آن در معاملات بين‌المللي از ثبات و استحکام منطقي برخوردار باشد‌.