431 بررسی مفهوم عـدالـت بر اساس سخنان و حكمتهاي امام علي 17 صفحه فایل ورد

چكيده :

مقاله اي كه پيش رويتان قرار دارد، از چند بخش تشكيل شده است. مقاله با يك مقدمه شروع مي‎شود. در مقدمه عدالت را معني كرده ام كمي در اين باره مطلب نوشته ام تا به اين طريق مخاطب را متوجه موضوع مورد بحث كنم. بعد از مقدمه كم كم وارد موضوع عدالت شده ام. در قسمت بعد از مقدمه سعي كرده ام مفهوم عدالت در لغت و همچنين جايگاه آن را تا حدودي بيان كنم. در اين قسمت از سخنان و حكمتهاي امام علي (عليه‌السلام) هم استفاده كرده ام تا از سخنان آن بزرگوار هم در ارائه مطلب كمكي گرفته باشم. قسمت بعدي در مورد عدالت بستر كمالات است. كه مطلب اساسي آن اينست كه انسان اگر مي‌خواهد به آنچه كه لايق آن است برسد بايد عدالت را در همه امور جاري گرداند. مطلب بعدي عنوانش عدالت از آرزو تا عمل است، كه از روزنامه تفاهم گرفته شده اين نوشته از آقاي رضاي غلامي است، كه در مورد عدالت اجتماعي در جامعه مي‎باشد. اين قسمت هدفش اينست كه اجراي عدالت در جامعه نيازمند يك برنامه جامع علمي و مبارزه با ظلم از سوي هر دولتي مي‎باشد. مطلب آخر هم در مورد اينست عدالت راه رسيدن به قله انسانيست. بندگان در سايه عدالت بهترين آدم ها مي‎شوند و با بي عدالتي به بدترين آدم تبديل مي گردند. اين بود مختصري توضيح در مورد مقاله‌اي كه نوشته شده است.

                                                                                     
مفهوم عدالت در لغت و جايگاه عدالت

عدالت در لغت به معناي استقامت چيزي و مستقيم بودن و مساوات و داد و انصاف و حكم حق و ميزان و امر متعادل آمده است.1 و در اصطلاح حدوسط ميان افراط و تفريط است، كه عبارت است از تعديل قوه‌ي عليه و تهذيب آن2، و در اين معنا از بهترين فضايل اخلاقي شمرده شده است، چنانكه امام خميني (ره) در اين مورد مي نويسد: «و آن از امهات فضايل اخلاقيه است، بلكه عدالت مطلقه، تمام فضايل و ظاهريه و روحيه و قلبيه و نفسيه و جسميه است.»3 عدالت در كلمات اميرالمومنين به معناي قرار دادن هر چيز در جاي خود و رعايت استحقاق هر چيز و رساندن هر زي حقي به حقش آمده است، چنانكه آن حضرت فرموده است: «اَلْعَدلُ يَضَعُ الاُموُرَ تواضِعَها»4 عدالت كارها را بدانجا مي نهد كه بايد اينگونه بودن و بر اين اساس زيستن و همه امور را بر اين قاعده گرداندن از والاترين كمالات انساني است، بلكه تمام معاني گفته شده براي عدالت در ساية همين معنا حاصل مي‎شود، يعني قرار دادن هر چيز در جاي خودش و حق هر چيز را ادا كردن، آن گونه كه بايسته و شايسته است، و هر چيز را به كمال لايقش رساندن و از خلاف اين امور پرهيز نمودن. در همين ملاي روي سروده است[1]:

عدل چه كرد؟ وضع اندر موضعش                            ظلم چه بود؟ وضع در ناموقعش

و براي تبيين اين امر مثال آورده است كه آب دادن به درختان عدالت و آب دادن به جاي ظلم است، و نيز نهادن نعمت در جاي مناسب خود عدالت است و نهادن چيزي در غير موضع خود ظلم است.

عدل چه بود؟ آب ده اشـجار را   ظلـم چه بود؟ آب دادن خار را

عدل وضـع نعمتي در موضعش   نه به هر سنجي كه باشد آبكش

ظلم چه بود؟وضع در ناموضعي   كـه نبـاشد جـز بـلا را منبــعي

نيست حق را به جان و عقل دِه           نه به طبـع پـرذخـيره پـر گره6

پس بايد نعمتها و عطاياي الهي را در راه راست و در طريق اعتلاي جان مصرف نمود و هر امري چه امور فردي و شخصي،‌ و چه امور اجتماعي و سياسي  هنري حقي را به حقش رساند و با همه چيز نسبتي عادلانه برقرار كرد؛ و اين كمالي است بنياني و سرمنشأ درستي از اين رو آنجا كه بايد مساوات پاس داشته شود و عدالت رعايت مساوات، كمال انسان در عمل به مساوات است؛ و آنجا كه تناسبها و گوناگوني نسبتها و حقوق بايد پاس داشته شود و عدالت رعايت حقوق و رساندن هر ذي حقي به حقش است،